به روایت برخی منابع نوشتاری اوستایی ، زرتتشت پیامبر ایرانی ، در پایان زندگی پس از به انجام رساندن رسالت خود که بخشی از آن ، آموزش راستی ، رستگاری و ارامش به انسان‌ها با کار و کوشش و بر مبنای خردورزی بود ، در شهر بلخ به سر می‌برد . در این زمان که گشتاسب کیانی فرمانروای آن سامان بود ، از عمر اشوزرتشت که در آتشتکده شهر بلخ به آموزش و راهنمایی مردم و کسانی که خواستار شنیدن بودند مشغول بود ، هفتاد و هفت سال می گذشت .
در آن سال‌ها ، گشتاسب و پسرش اسفندیار از بلخ که پایتخت آن زمان بود ، خارج شده بودند و ارجاسب ، فرمانروای تورانی ، که دشمن دیرینه ایرانیان نیز بود ، با استفاده از موقعیت پیش آمده ، توربراتور ، فرمانده سپاه خود را با لشگری پر شمار برای حمله به ایران فرستاد .
با یورش تورانیان ، لشگر دشمن ، دروازه‌های شهر بلخ را با همه دلاوری‌های ایرانیان در هم شکست . در آن زمان زرتشت ، پیامبر ایرانی ، با لهراسب و گروهی دیگر از پیروانش در آتشکده بلخ به نیایش مشغول بودند که با حمله لشگریان مهاجم ، همه جان باختند . بر پایه این روایت ، آن واقعه تلخ در روز خور ایزد از ماه دی افتاده است .
________________________________________
برگفته از کتاب از نوروز تا نوروز نوشته : کورش نیکنام - انتشارات فروهر

روز خور / ماه دی / سال 3745 یکتایی